Ne Çeviriyor? Ferit Burak Aydar (Utku ÖZMAKAS)

Şu an Agora Kitaplığı’na Lenin Külliyatı’nın 20. kitabı olan Bolşevikler Devrime Gidiyor’u hazırlayıp çeviriyorum. Lenin’in 1917’de Şubat’tan Ekim’e kadar kaleme aldığı yazılardan oluşan 1917 Yazıları’nın da 3. kitabı. Bu seri Lenin’e dair iki harcıâlem algıyı çürütür nitelikte. “Hep en radikal tutumu alan, uzlaşma nedir bilmeyen biri” şeklinde düşman kadar dosttan da rağbet görmüş bir Lenin anlayışı var; Gramsci bile bundan kurtulamamış. Bu anlayışın tamamlayıcısı olan tahrifat ise Lenin’in ilke nedir bilmeyen, soğukkanlı bir pragmatist olduğunu iddia ediyor. Kitap bu çapraz ateşe güzel bir yanıt. Lenin’in “Bütün İktidar Sovyetlere” sloganına yaklaşımı, işçi sınıfının devrimde öncü rolü vurgusu, yurtseverliği mahkûm eden enternasyonalist duruşu, diğer sosyalist partilerle ilişkisi, devrim anlayışı, silahlı devrim-barışçıl devrim diyalektiğini kavrayışı gibi başlıklardan hareketle Lenin’i ve dünya tarihindeki ilk (büyük) sosyalist devrimin nasıl gerçekleştiğini görmemizi sağlıyor.

Ne Hazırlıyor? Bilge Sancı (Utku ÖZMAKAS)

Kentsel dönüşüm ya da yeniden yapılandırma, bir süredir en önemli toplumsal meselelerden biri haline geldi. Özellikle son yıllarda İstanbul’daki dönüşüm, yeni soylulaştırma projeleri, konut sektörünün şişmesi gibi gündemlerle, şehir planlaması meselesi yalnızca pratik sonuçlarıyla değil, toplumsal hafızaya ve şekillenmeye etkisi ile konuşulur oldu. Bu güncel konuya, Paris-Haussmann örneğinde olduğu gibi şehir planlaması ile ekonomik, politik ve toplumsal yapılanma arasında sıkı ilişkiye, Murat Gül’ün Şubat ayında yayınlayacağımız Modern İstanbul’un Doğuşu: Bir Kentin Dönüşümü ve Modernizasyonu isimli çalışmasıyla katkı yapmak istedik. Gül, İstanbul’un gelişimi ile Türkiye’nin politik-toplumsal tarihinin ilişkisini oldukça net bir şekilde sergilerken, sorunun köklerini 80’lerden başlatan ya da yalnızca Menderes dönemine kadar uzatan yaklaşımların aksine Cumhuriyet döneminin en başından itibaren İstanbul’un planlanmasına ilişkin alınan kararları, projeleri ve İstanbul’un Haussmann’larını inceliyor. Bu çalışma ile başlayacağımız “KentSel” dizisine konuyu Marksizm, sol ve toplumsal çalışmaların gündemine sokmakta önemli bir rol oynayan Henry Lefebvre’nin Kentsel Devrim (La Révolution Urbaine) isimli kitabıyla devam edeceğiz.

2012 Dünya Kitap Yılın Yayınevi Ödülü (Utku ÖZMAKAS)

Dünya Kitap’ın 1993 yılından beri verdiği Dünya Kitap Ödülleri arasında bulunan Yılın Yayınevi Ödülü, yapılan oylama sonucunda oybirliğiyle Kırmızı Kedi Yayınları’na verildi. Umberto Eco, Virginia Woolf, Jose Saramago, Necib Mahfuz gibi pek çok önemli yazarın yayımcısı olan Kırmızı Kedi’yi tebrik ediyoruz.

Yeni Bir Anlatı Dizisi: Raskol'un Baltası (Utku ÖZMAKAS)

Geçtiğimiz yıl “Şiir direnirse kazanacak” diyerek sokakları afişleyen, şiiri yeniden sokağa çıkarma amacıyla “160. Km”yi kuran Edebi Şeyler Yayıncılık, bu yıl düz yazıya ayırdığı yeni dizisini hayata geçirdi: Raskol’un Baltası. “Yüksek Edebiyat Bize Alçak Geliyor” diyerek “kişisel patlamaların” peşine düşen anlatı dizisi dört kitapla hayatına başladı: Orhan Duru’nun ölmeden önce yazdığı “ilk roman”ı Az Roman. Bir yazarın öldükten sonra bile yazdıklarıyla gençleşebileceğini gösteren Az Roman’ı Burak Fidan yayına hazırladı. Şair Ahmet Güntan’ın “ilk roman”ı ise Olanlık. adını taşıyor. Tamamen diyaloglardan oluşan roman, ait olmak üstüne bir soruşturma. İsmail Pelit’in romanı ise Köpekler ve Allah. Pelit’i İsmet Özel Cinayeti ve Enis Batur’u Öldürmek kitaplarından tanıyoruz. Ozan Can Özübal’ın şiddetli ve kanlı bir kimsesizler hikâyesi olan ilk romanının adıysa İtlaf. “Raskol’un Baltası”na hoş geldin diyoruz.

Yancının Aşkı (Onur AKYIL)

Onur Sakarya üzerine daha önce de yazdım; pişman değilim. 2011’de yayımlanan Eksik Adam’ın ardından Şubat 2012’de Yancının Aşkı’yla çıktı geldi Onur. Kesin olan bir şey varsa, kimsenin akıl veremeyeceği kadar sıkı bir şiire sahip, gerisi gerçekten yoruma mahal vermeyecek kadar boş. Onur Sakarya’ya savruk bir şiiri olduğunu söyleyenler, geçip bir Onur Sakarya şiirinin karşısına ‘ben ne zaman böyle bir şiir yazacağım?’ diye hayıflansınlar, başka da çareleri yok. Hep söylediğimiz gibi, şiir yalnızca hayatı gereksinir ve hayat yalnızca budalaca kağıda dökülen narinliklerden çok daha fazlasıdır; ya da Sakarya’dan alıntılayıp söyle söyleyelim: ‘pederleri dizin, tüfeğimi getirin’

Sakarya’nın melankolisi kendi dışındaki şeyleri travmatik bir zaman dilimi kıldığı için, bizim şiirimizde pek kimselere nasip olmayan bir süreklilikle birbirlerine bağlılar. Bu bağlılığı önemli kılan ve muhtemelen şairinin bile farkında olmadığı ayrıntı ise Sakarya’nın yazdığı şiirin gündelik dili, gündelik dilin kendi alanı içinde yeniden yapılandırması. Bu tür bir dil kullanımı aslında ‘benim’ diyen imzaların dahi beceremediği, estetize etmeyi başaramadığı bir dil kullanımını işaret ediyor: ‘ // düğünümde dansöz patlatmak istiyorum / ve daha neler neler / kalbinin çekirdeğini bana ver / beynimi parmaklıyorum, kusturuyorum / Antalya Konyaaltı’nda üç smoker / ben gönlümü şimdilik susturuyorum //…’.

İlk bakışta böyle bir söylemin herhangi bir başka şiirde de olduğu ya da gerçekten bu gündelik dil yapılandırmasının gerçekten çok mu etkili / başarılı olduğuna dair eleştiriler geliştirilebilir. Ancak açık olan o ki, Sakarya’nın şiirinde sözcükler bir araya getirilmiyor şair tarafından, neredeyse bir görüntü okuması gibi zaten bir arada bulunuyorlar ve şair bir nevi tercüme hatasıyla bize bu okumayı aktarıyor. Daha açık ifade edecek olursak, Sakarya kendine kendi dışından bakarken, farkında olmadan her şeyin dışına çıkıyor. Kendine bakarken, bütün olup biteni görüyor ve böylelikle kendisiyle kendi dışı arasındaki zaman / mekan kaymasının dilini kullanıyor; o yüzden asal olan olaylar ya da şeyler bütünü, tercüme edilmiş açık anlamlar olarak karşımıza çıkıyor. Bir şairden yapması beklenen şey başka nedir ki zaten; açık olan bir anlamı tercüme edilecek bir şeymiş gibi görmesi… Meselenin bir başka özü de Sakarya şiirinde tam da bu: ‘ // iyi belleyin ahali ben bir hayaletim / bol acılı bir halet-i ruhiyeyim / zaten bir tahtam eksikti / dün ilk defa gülümsedim / gülümsemek ne şık şeymiş doktorum / eksik tahtamın yerine bir gökkuşağı çiviledim.’.

‘Şairin hayatı’ denen gerçeklikten yana olanlardan bu yüzden Onur Sakarya. Zaten bildiğimiz üzere ‘gerçekçiliğin’ artık gelip dayandığı noktada bu; değişmeyen ama anlamı sürekli değişen gerçeklerin artık edebi ürünlere böyle bir perspektiften sızması gerekliliği de açık. Sakarya’nın ‘şairin hayatı’nı şiire çevirdiği anda kazandığı çoğulluk onu bir başkasının hayatıyla bu yüzden rahatlıkla ortaklaştırıyor; O’nun şiirlerinde seslendiği isimler, örneğin Taci, bu yüzden bir başkası gibi durup, şairin kendisi oluveriyor. Bu önemli bir ayrıntı, Sakarya bu benim dediği şiirlerde bir başkası, bu bir başkası dediği şiirlerde ise yalnızca kendisi olarak ortaya çıkıyor. Bu bir kafa karışıklığı ya da benzeri herhangi başka bir şey değil; bu yalnızca olması gerekeni her zaman hayatın belirlediğine dair ince bir alay, tereddütsüz ama gizli bir gönderme (örneğin bu dizeleri alıntıladığımız şiir ‘demirtaş çocuklarına’ ithaf edilmiş): ‘ Allah bu kafayı kazadan beladan saklasın / benim hiç annem olmadı örneğin / madik atmayı dokuzunda öğrendim / cigaralık sarmayı on beşinde / bir de abim vardı benim / ah benim serserim / mahalle üflentisi / şahine binerdi ağır ağbiler / ah be ağbiler / abimi hangi bıyıklı paketledi?’.

Yancının Aşkı’nda açılış şiiri olan ‘Ağla Taci Ağla’, aslında tüm bu söylediklerimizin ilk okuması olarak önemli bir şiir. Taci’nin kim olduğu şairinde saklı bir sır fakat bir şiir kahramanı olarak yaşadıkları, sordukları, sorguladıkları hepimiz için pek bir aşikâr. Sakarya’nın toplumsal rolleri ya da konumlanışları basit ama gerçekten çarpıcı bir biçimde ele alışı Ağla Taci Ağla’da da son derece başarılı bir biçimde görülebiliyor. Sakarya şiirin bir yerinde, öyle bir yerden yakalıyor ki hayatı, üstüne pek bir şey söylemeye lüzum yok: ‘ // tanrım sen yapmıyorsun madem başkasına yalvar / gece vardiyası, sökük şalvar / neymiş? / erkek dediğin eve ekmek getirirmiş / ev de ev olsa bari iki piriket//’. Bununla birlikte günlük düzenin insanı ne denli yalnızlaştırdığı, insanları nasıl kimsesizleştirdiği de Sakarya şiirinde en derin haliyle gün ışığına çıkıyor; örneğin Angut’un İntiharı’nda şair şöyle özetliyor her şeyi: ‘// artık gidiyorsun / yemekli vagon, tek yön bileti / hep şu emperyalistler / ilişkimizi onlar bozdu / para bozdu, kıskançlık krizleri / kader yazdı, biz sildik / defterden huzurlu günleri//’.

Yancının Aşkı’ndaki iki öneli dua da ayriyeten önemli: Finlinin Duası ve Kaybedenlerin Duası. Her iki şiirde tek kelimeyle birbirinden ilginç, birbirinden tehlikeli. Finlinin Duası’nda ‘ // bir yerlerde şimdi şerefimize içiyorlar / bir Finlinin duasına konu oluyoruz //’, Kaybedenlerin Duası’nda ise ‘ // ey! nutukçular, feylesoflar / ahir zamanın kalpazanları / ey! suçu cezalandıran şiddet / ve süt gibi beyaz / fakat kokuşmuş adalet / ey ! her sokak başına ismini / yazdıran cüret / biliyorum yatağınız sıcak / rüyalarınız tatlı / size iyi geceler bile dilemiyorum//’. diyor Sakarya..

Onur Sakarya üzerine, dediğim gibi daha önce de yazdım; iyi ki şiirimizde ‘varlık’ gösterenlerden değil. Onur’un zaten bir şair olarak kaynağı çok zengin, varlık göstermeye ihtiyacı yok; bütün Küçük Emrah filmleri önemli… O yüzden başka onlarca sıkı dize olmasına rağmen Onur Sakarya’dan ben bu yazıyı Onur’un şu dizeleri ile bitirmek istiyorum:

“Adana treninde dumanlı ruhlar / kimisi yaklaşır huzura / kimisi karalar bağlar / vay başıma gelenler a dostlar / annemi tanrı öldürdü / üzgünüm / ben biraz da küskünüm abisi // benim adım da yangın olsun abisi’….

YANCININ AŞKI, Onur Sakarya, Artshop Yayınları, 2012.

Bir Küçücük Parçacık Varmış (Funda DEMİR)

Dünyayı anlamak bizim için bile bu kadar zorken çocukların bununla nasıl başedeceğini düşünsenize. Yoo, tamam hepimiz o yollardan geçtik, amenna. Ama zaman ve mekan insanı nasıl başkalaştırabiliyor biliyoruz artık. Bizim, yani büyüklerin dünyası (hani daha dün o büyükler başkalarıydı) soğuk bir yer. İçinde oyunlar da var elbet, ama kaybetmeye tahammülü olmayan, kendinden küçüğü ezen, yok eden oyunlar... Gökkuşağı bir puzzle ise, eksiklerimiz var bizimde. Hayalini kurduğumuz renklerin bazıları kayboldu büyürken. Yerine yeni renkler koyduk ve işte o vakit kendimiz olduk. Çocuklar ise bir büyü ormanındalar sanki. Aramızda masumiyet adında şeffaf bir tül var. O yüzden hayal kurarken, kıskanırken, inatlaşırken, hatta kavga ederken aklımızdan geçenler farklı şeyler.

Pezzettino, bir küçük. Hatta küçücük. Herşeyin devleştiği günümüz dünyasında arada sıkışıp kalmışlığı yaşayan, bir başkasından koptuğunu düşünen ve ona ait olduğunu düşünen bir "parçacık." Pezzettino herkesin cesurca ve harika işler yaptığını görünce bir gün kim olduğunu, kime ait olduğunu öğrenmek için yollara düşer. Önce koşanla karşılaşır ve sorar; "Afedersiniz koşan, acaba ben sizin parçanız mıyım?" "Bir parçam eksik olsa nasıl koşabilirim" der koşan. Sonra güçlüye gider Pezzettino. Soru da cevap da aynıdır. Yüzen, dağdaki ve uçanın da karşına da dikilir Pezzettino. Ama hala eksik parçalı birine rastlayamaz. Sonunda mağarada yaşayan Bilgin'e sorar aynı soruyu "Bilgin ben sizin parçanız mıyım?" "Hayır" der Bilgin. "Öğrenmeyi çok istiyorsan Pat Adası'na git!" Büyük bir heyecanla Pat Adası'na giden Pezzettino, adada kimseyi göremeyince çok üzülür. Etrafta taşlıktan başka bir şey yoktur, yine de inatla birilerini arar Pezzettino. Sonra ayağı takılır ve kayalardan aşağıya yuvarlanmaya başlar.Pezzettino'yla beraber parçaları da etrafa dağılır. Bir sürü küçük parçası vardır dostumuzun. O zaman anlar diğerleri gibi küçük parçalardan oluştuğunu, başka kimseye ihtiyacı olmadığını ve kendi olduğunu.

Elma Çocuk tarafından yayımlanan Pezzettino, karton kapak ve kuşe kağıt baskılı. Leo Lionni'nin kaleme aldığı bu yalın sıcacık öyküyle ısıtın içinizi. Kitabı dilimize çeviren isim Kemal Atakay. Resimlerle bir bütün olan bu öyküyü anlatmak yetmiyor. Kitabın içindeki illüstrasyonların güzelliği benim dilimin dönmediği yerlere uzanıyor. Söyleyebileceğim tek şey rengarenk uçan,kaçan ,yüzen Pezzettino oyuncakları yapmak istiyorum. Kitabı okurken bir etkinlikte yaparım derseniz http://www.randomhouse.com/kids/lionni/images/pezzettino-special-mirror.pdf adresinden bu aynayı indirip kitap okuma zevkinizi saatlerce sürecek bir şölene dönüştürebilirsiniz.

Çocuklar felsefeden anlar mı demeyin. Pezzettino ve yavrucağızınızla birlikte sorgulayın öz benliğinizi.Eksikleri bulun, sıralamaları yapın. Zor olduğu kadar keyifli bu yolculuğa çıkarken miniğinize eşlik edin. Bu arada en kıymetli parçasını kaybeden anaları-babaları unutmadan okuyun ki bu öyküyü yeni parçalar eksilmesin şu dünyadan.

PEZZETTİNO, Leo Lionni, Çev: Kemal Atakay, Elma Yayınevi, 2012.

KALEM Dergisi 11. Sayı (Helin KÜÇÜK)

“Anlatılan aslında bir “kayıp kuşağın” hayatı ucundan kıyısından sımsıkı yakalama çabasının hikayesidir... Dergimizin, “kalem edebiyat ve sanat dergisi”nin yolculuğu 2004 sonunda, soğuk bir Aralık sabahı, Ankara’da bir öğrenci evinde başladı. Henüz yirmili yaşlarının başında iki edebiyat heveslisinin, Kemal Akoğlu-Cemal Salman ikilisinin “Neden olmasın?” sorusuyla ilk adım atıldı. Aynı sabah kağıt kalem çıkarıldı, isimler yazıldı, ilkeler konuşuldu, ayaküstü iki üç sayının içeriği masaya yatırıldı.”

Yukarıda anlatılan 11.sayısını çıkaran Kalem Edebiyat ve Sanat Dergisi’nin çıkış hikayesi. Her iki ayda bir çıkan Kalem kendine her sayı için bir tema belirliyor ve yazmak isteyen acemi, profesyonel bütün öykü,şiir yazarlarına derginin sayfalarını emanet ediyor. Her sayısında 30’a yakın öykü bulabileceğiniz Kalem Dergisi’nin Kasım-Aralık sayısı “Tesadüfler” üzerine. Göksu Uğurlu’ya ait “Köfte”, Senum Süral’e ait “Kül” gibi kısa öyküleri bulabileceğiniz dergi Sabahattin Ali’nin Kürk Mantolu Madonna’sını- sanırım yazının sahibi Kemal Akoğlu’nun deyimiyle- “otopsiye” alıyor.

NOTOS Dergisi 37. Sayı (Helin KÜÇÜK)

Semih Gümüş’ün: “Nitelikli-niteliksiz ayrımından kimse hoşlanmıyor. Ticaretin çarklarına ya da yazınsal zekalara uymadığı için mi? Nitelikli olanın savunulması, öne çıkarılması, her zaman öncelikle onun önerilmesi hayattır oysa, gelecektir” dediği Notos Öykü Dergisi'nin Aralık 2012-Ocak 2013 sayısı yayınlandı. Günün Konusu başlığı altında yapılan Edebiyatta İntihar dosyası "yeniden dönüp bakılırsa, amaca ulaşmış demektir" cümleleriyle açılıyor. Bu temenniyi gerçek kılacak geniş, nitelikli ve güzel yazılarla hazırlanmış dosya. Ali Ünal ve Tuğba Doğan'ın yazıları özellikle dikkat çekici. "Edebiyat henüz önemini yitirmedi" diyen Gregory Jusdanis ve "politik olmayanı hayatta dışlıyor" diyen Ahmet Büke röportajları ise kaçırılmamalı. Dergide yer alan yazarlardan bazıları ise Yalçın Tosun, Ayfer Tunç, Raymond Carver. Yine dopdolu bir sayı okuyucularını bekliyor.

MAHSUS MAHAL Dergisi 19. Sayı (Helin KÜÇÜK)

Bilmeyenler için söyleyelim, “mahsus mahal” biri için özel olarak hazırlanmış yer anlamında kullanılır. Memleketimizde ise aynı zamanda hapishanelerdeki tabutluk anlamına da gelir. Taşıdığı anlamın tam da yanında durarak üç aylık hapishane ve edebiyat dergisi olarak çıkıyor Mahsus Mahal ve belki de her derginin çıkış noktası olan “bir eksikliği tamamlama” işini, hedeflediği gibi devam ettiriyor. Onların tam olarak ne yapmaya çalıştığını bilmek isteyenlere ise Dergi’nin ağzından şu açıklama yeterli sanıyorum “ içeriden dışarıya, dışarıdan içeriye kurulan bir köprü işlevi görmektedir. İçeride yazan onlarca mahpusun ürünlerini değerlendirip Türkiye’deki edebiyat ortamına sunarak hapishanede üretilen edebiyata dikkatleri çekmekte; aynı şekilde içerideki onlarca mahpusu yazmaya özendirerek onların birikimlerini değerlendirme zemini yaratmaktadır.”

En son çıkan 19. Sayılarıyla 7. Yılına giren dergi, Neşet Ertaş’ın Yugoslavya’da 3 ay hapse mahkûm olduğu zaman yazdığı "Hapishane’de Güneş Doğmuyor" türküsü ile karşılıyor bizi. İlerleyen sayfalarda ise Yalçın Hafçı’ya ait “İnsan Kendini Özler” ve Alparslan Nas’a ait “Hapishaneler ne için var” Makaleleri oldukça ilgi çekici.

DUVAR Dergisi 5. Sayı (Helin KÜÇÜK)

Edebiyatı, sanat ve politikayı ciddiye almak isteyen neşeli iradeleri birleştirmeyi hedefleyerek yola başlayan Duvar Dergisi 5. sayısında da şiarından sapmadığını gösteriyor biz okuyucularına. Ali Çakmak’ın Masis Kürkçügil ile söyleşisini, Ali Ülken çevirisiyle David Graeber’in Umutsuzluk Makinesi’ni, Elif Şimşon’un “Judit Butler, Adorno Ödülü ve işitilmeyenler yazısını bulabileceğiniz bu sayıda aynı zamanda Halil Dağ, Usame Söylemez ve Monica Papi gibi isimlerin şiirlerine de yer verilmiş.

BİR+BİR Dergisi 19. Sayı (Helin KÜÇÜK)

Cidden gerekli midir? Olmazsa olmaz bir şey midir bir şairin şiiri ne niyetle, nasıl bir ruh haliyle ya da nasıl bir çocukluğun ardından yazdığı. Bunlar bilinse ve öğrenilse bile okuduğunuz şiirin sizde bıraktığı duygu sizin mi yoksa şairin mi çocukluğunun yanına düşecektir her defasında?

Abbas Karakaya’nın Bir+Bir’in 19.sayısında yer alan ve Cemal Süreya’nın “Şairin Hayatı Şiire Dahil” yazısının “şiir okuyucusunun şairin yapıtına yansımamış hayat bölümü ile de ilgilendiğini ve bunu yapıtın bir parçası saydığını” belirttiği bölümü çıkış alarak yazdığı, özetle Süreya’nın hayatı boyunca bir Dersim Sürgünü mağduru olduğunu, Zaza-Alevi kökenli olup bunu eğitim ve memuriyet sürecinde nasıl da saklamak zorunda hissettiğini anlatan yazı tam da yukarıda sorguladığım gerekliliklerin aksini kanıtlamak ister nitelikte ilerliyor büyük bir bölümünde.

LACİVERT Dergisi 48. Sayı (Helin KÜÇÜK)

Lacivert Dergisinin 48.sayısının ilk sayfasında yer alan Tarık Günersel' in edebiyat ve felsefeyi birleştirdiği söyleşisi bizi derginin öykü, şiir ve incelemelerinin olduğu diğer sayfalarına sürüklüyor.

Anton Çehov'un hikaye yazma tekniği üzerine yazılmış birkaç kısa notunun yer aldığı "eskiler " bölümünde kısa bir moladan sonra dergi, bu ayki araştırma dosyasıyla, bizden uzak bir coğrafyanın, bizim pek bilmediğimiz ama dünyanın yakından ilgilendiği Çağdaş Çin edebiyatını ele almış. Binlerce yıllık tarihi olan, diğer kültürlerce merak edilen ve keşfedilmek istenen bu büyülü uygarlığın dünya edebiyatındaki yerini ortaya çıkarmaya niyetlenen dergi, Çin edebiyatının seçkin örneklerini edebiyat severlerle buluşturuyor.

Bodrum'un begonvillere sarılmış evleri, Balık Tutan Şaşı Kedi Sokağı'yla yasemin kokan küçücük beldesi Gümüşlük, bu defa yalnızlık ve hüzne ev sahipliği yapıyor İclâl Nur'un "Gemiler Kalkar Yüreğimden " öyküsünde... Hikmet Bey'in Nazlı'sına duyduğu özlemi sıcak ve hüzünlü bir dille, bir umutla denize bırakılan kâğıttan kayığın naifliğiyle öyküleştirmiş yazarımız.

Her Şeye ve Herkese Karşı Lacan

Yirminci yüzyılın en etkili düşünürlerinden olan psikanalist Jacques Lacan, güncelliğini korumaya ve tartışılmaya devam ediyor. Düşüncelerinin özgürlükçülerden ziyade baskıcıların amaçlarına hizmet ettiğini iddia edenler olduğu gibi, şahsı hakkında da olumlu ve olumsuz birçok mit ortaya atılıyor. Lacan'ı yakından tanıyan psikanalist ve tarihçi Elisabeth Roudinesco temelsiz iddiaları çürütmek ve bu önemli şahsiyeti gerek insan olarak gerek düşünceleriyle daha iyi tanımamızı sağlamak için söz alıyor. Lacan'ın psikanalizi ve felsefesi hakkında yayımlayacağımız bir dizi kitabın ilki olan Her Şeye ve Herkese Karşı Lacan, tanımak isteyenler için olduğu kadar tanıdığını düşünenler için de iyi bir kaynak: Canlı bir portre ve buna paralel bir analiz.

Her Şeye ve Herkese Karşı Lacan
Yazar: Elisabeth Roudinesco
Yayınevi: Metis Kitap 

Einstein’in Evreni

Yirminci yüzyılın en büyük bilim insanının yaşamını ve çalışmalarını ustalıkla yeniden canlandıran Michio Kaku, bizleri Einstein’ın zihnine sokarak nasıl düşündüğünü gösteriyor. Einstein’ın büyük fikirleri resimler halinde ortaya çıkıyordu. Yanı başında koştuğu bir ışık demetinin nasıl görüneceğini hayalinde canlandırdığı ilk resim, Einstein’a özel görelilik kuramını ve yıldızların gizemini çözen meşhur E=mc2 denklemini getirmişti. Einstein’ın kendisini Bern patent ofisinde sandalyesinden düşerken gördüğü ikinci resim, kavisli uzay-zamanıyla kara delikleri ve büyük patlamayı önümüze getiren genel görelilik kuramı doğmuştu. Einstein’ın bütün doğa kuvvetlerini birleştirmek için yaptığı girişimin başarısızlığı ise, üçüncü bir resim yaratmakta başarısız olmasından kaynaklanmaktaydı. Ne olursa olsun, Einstein’in daha sonraki çalışma hayatı boyunca ürettiği fikirlerin çoğu, yeni bilimsel araştırma alanları, yeni teknolojiler ve birkaç Nobel Ödülü kazanılmasına yol açmıştır.

Einstein’in Evreni
Yazar: Michio Kaku
Yayınevi: ODTÜ Yayıncılık

Zamanın Ruhu

Bu kitapta yer alan yazılar, Türkiye'nin 2000'li yıllarda yöneldiği yeni dönem(ec)e değginler. Neo-liberal ekonomik politikaların, Türkiye burjuvazisinin yükselen fraksiyonu, Anadolu'nun [iktisaden liberal, kültürel açıdan muhafazakâr] kaplanları ve onların temsilcisi AKP eliyle pervasızca ve frensizce, iktisadî ve toplumsal yaşamın bütün alanlarını kapsayacak tarzda yaygınlaştırıldığı bir dönem. Bu yazılar, AKP iktidarının aynı zamanda, "neo-Con" olarak nitelenebilecek bir projenin temsilcisi olduğu bilinciyle, sermaye birikimi ve kullanımındaki bu kritik değişimlere eşlik eden kültürel iklim değişikliğini açımlamaya çalışıyor. Ancak bu metinler, "Ulusal Sol"un yapmaya eğilimli olduğu üzere, AKP iktidarını Türk siyasal yaşamında radikal bir kopuş (ya da daha absürt bir tanımla "geriye dönüş") olarak değil, daha çok "süregenlik içinde bir kopuş", olarak tanımlıyor. Bunun içindir ki, yazıların bir bölümünde, özellikle Kürt Sorunu ve hukuk alanında AKP iktidarı boyunca, sona erdiği savlanan "vesayet rejimi"nde neyin/nelerin değiştiğini sorgulanmakta.

Zamanın Ruhu
Yazarlar: Sibel Özbudun Ve Temel Demirer
Yayınevi: Ütopya Yayınları

İsyan Pazarlanıyor

Tüketim dünyasında yaşıyoruz. Kapitalizm var olmak için sınırsız, hedefsiz ve insafsız bir tüketimi körüklüyor. Kültürel gıdalarını, arzuları yönlendiren, hatta yoktan var eden, reklam sektöründen alan kitleler aynı giysileri giyip, aynı müzikleri dinleyerek, aynı turistik mekânlarda sürüler halinde dolaşarak özgürlüğün tadını çıkarıyor! Sözde çeşitlilik sunan günümüz büyük şirketler dünyasının insanları soktuğu tek-tip giyim ve yaşam tarzına karşı durmak amacıyla kimileri ayrıksı saç şekilleri, giysiler, duruşlar ve tarzlar benimsedi. Kimileri el değmemiş müziklerin peşine düştü, kimleri ayak basılmamış yerlerin. İçlerindeki isyanı gösterdiler böylece. Bir karşı-kültür yaratarak sistemin dışına çıktıklarını düşündüklerinden, dünyayı değiştirmek için politik eylem çağrılarına kulak vermediler. Renkliydiler, heyecanlı ve yaratıcıydılar. Sonunda gelip şu sorulara takılıyoruz: Hakiki isyan, mücadele, direniş ve devrim imkânı kalmadı mı artık? Kapitalizm her karşı çıkışı piyasanın yeni bir metası haline dönüştürüp yine bize mi satacak? Bu kısır döngüden kurtulmanın bir yolu yok mu? Buraya kadar mıydı yani?

İsyan Pazarlanıyor
Yazar: Joseph Heath, Andrew Potter
Yayınevi: Ayrıntı Yayınları

Film Dilinde Mahrem

İspanya, İran, Danimarka ve Türkiye'nin, Almodóvar, Kiarostami, Lars von Trier, Zeki Demirkubuz, Nuri Bilge Ceylan gibi öne çıkan yaratıcı-yönetmenleri tarafından üretilmiş kadın merkezli filmlerin ortak özellikleri üzerine yetkin bir inceleme. Pekerman hikâyelerin merkezinde yer alan kadınlara odaklanıyor ve bu karakterlerin film mekânıyla kurduğu bağlara, Deleuze ve Guattari'nin geliştirdiği şizoanaliz perspektifinden, "kadın-oluş" ve "azınlıksal" kavramlarının imkânlarından yararlanarak bakıyor. Bu hikâyelerdeki kadınlar kendine ait huzurlu bir evi olmayan, ya yaşanmaz bir evden nasıl çıkacağını bilemeyen ya da erkek egemen kamusal/ulusal alanda bir köşeye kıstırılmış kadınlar. Bazıları tam da bu tür kıstırılmışlıkları anlattığı için eleştirilmiş, hatta zaman zaman "kadın düşmanı" olmakla suçlanmış olan bu filmlere başka türlü de bakabileceğimizi gösteriyor Pekerman: Film mekânıyla kurduğu bir tür bağın, kadına, içinde bulunduğu (ya da zorla tutulduğu) alanda var olabilmesini ve kendisine uygulanan ataerkil baskılara direnebilmesini sağlayan bir yer açtığını ileri sürüyor. Hem film analizi hem de feminist kültürel çalışmalar alanına önemli ve özgün bir katkı.

Film Dilinde Mahrem 
Yazar: Serazer Pekerman
Yayınevi: Metis Kitap 

Devrim Üzerine

Devrim bir başlangıçtır; fakat şiddetle yoğrularak savaşa yaklaşan ve siyasal alanın dışına itilen bir devrim, yıktığı tiranlığın yerine yeni bir tahakküm odağını geçirmekten kaçabilir mi? Devrim, halkın iktidarını getirecek bir araçtır; fakat halkın tam katılımını engelleyen ve yeni güç odakları yaratmaktan öteye gitmeyen bir devrim hareketi kamusal mutluluğu ve iktidarı yaratabilir mi? Mutluluğa erişmenin yolunu şiddete ve zor kullanımına dayandıran bir devrim özgürlüğün yolunu açabilir mi? İfade etme, tartışma ve karar verme yetkisini halkın kendisine değil, yalnızca temsilcilerine veren bir devrim amacına ulaşabilir mi? Fransız ve Amerikan devrimlerini karşılaştırarak devrim olgusunu modern perspektifte değerlendiren Hannah Arendt, devrim hareketlerinin amaçlarıyla vardıkları nokta arasındaki uçurumda bugünün yakıcı sorunlarının köklerini ortaya koyarken, devrimler tarihini başka bir gözle görmemizi sağlamakla kalmıyor, gerçek bir devrim ihtimaline uzanan yollara da ışık tutuyor.

Devrim ÜzerineYazar: Hannah ARENDT
Yayınevi: İletişim Yayınları

Mülkiye Öğrencileri Anayasal Sitemi Tartışıyor

1980’li yıllardan itibaren YÖK düzenin kurumsallaşmaya başlamasıyla birlikte, ülkemizde bulunan yükseköğretim kurumlarının toplumsal ve siyasal yaşam üzerindeki etkisi tamamıyla ortadan kalktı. Her şeye rağmen toplumsal olandan yana tavır göstermeye çalışan “şövalye” ruhlu akademisyenleri bir kenara ayıracak olursak eğer, günümüzde sayıları 170’e yaklaşan yükseköğretim kurumlarının toplumsal hayatımızın yeniden üretimine ilişkin katkıları yok denecek kadar az. Toplumu yakından ilgilendiren pek çok konu, akademik alandan tarafından yeterince beslenemediği için, kısır siyasal saflaşmaların vasatına teslim olmak zorunda kalıyor.

Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi (Mülkiye) öğretim üyeleri ve öğrencilerinin gönüllü katılımıyla düzenlenen “Anayasa” teması çerçevesindeki seminerlerden derlenen “Mülkiye Öğrencileri Anayasal Sitemi Tartışıyor” başlıklı kitap, içeriğinden bağımsız olarak, “güncel sorunlara akademik ilgisizlik” olgusunu sarsmak bakımından oldukça önemli bir çaba. Siyasal Bilgiler Fakültesi Anayasa Hukuku Kürsüsü Başkanı Murat Sevinç gözetiminde sürdürülen seminerler, Anayasa Yapım Süreci ve Temel Haklar üzerine odaklanıyor. Alev Özkazanç’ın “Kadın Hakları”, Evren Özer’in “İnsan Hakları”, Hasan Saim Vural’ın “Laiklik”, Dinçer Demirkent’in “Üniversiteler”, Mesut Gülmez’in “Sosyal Haklar” ve Kerem Altıparmak’ın “Uluslararası Sözleşmeler” konularındaki katkılarıyla zenginleşen kitap, 1961 ve 1982 yıllarındaki anayasa tartışmaları için SBF tarafından hazırlanmış “Gerekçeli Anayasa Önerileri”ni içeriyor.


MÜLKİYE ÖĞRENCİLERİ ANAYASAL SİTEMİ TARTIŞIYOR 
Yayına Hazırlayan: Murat SEVİNÇ 
Yayınevi: Mülkiyeliler Birliği Yayınları 

Haymana’dan Cambridge’e uzanan köprü... (Tomris SAKMAN - Tayfun TOPRAKTEPE)


İlk kez 2009’da Kuzey romanı ile tanıdığımız Burhan Sönmez’in ikinci romanı Masumlar 2011 yılında yayınlandı. Aynı yıl Sedat Simavi Edebiyat Ödülü’ne değer görülen Masumlar, Ankara (Haymana Ovası) ve Cambridge’de geçen, bir bakıma doğu ile batıyı birleştiren bir roman. Bunu hem romanın geçtiği mekânlardan hem de üsluptan  çıkarsamak mümkün. Haymana’da geçen olaylar masal diliyle anlatılırken, Cambridge’de geçen olaylar kısa ve yoğun diyaloglarla ve detaya inilmeden, bir bakıma okura hayal etme payı bırakacak şekilde anlatılmaktadır.

KENDİ KURALLARI OLAN BİR ADA

Haymana Ovası’nda geleneksel kırsal yaşam tarzı hüküm sürmektedir ve doğuştan gelen statü ön plandadır. Buna bağlı olarak hem coğrafi hem de toplumsal hareketlilik sınırlıdır. Yaşam, aile ve geleneklerin belirlediği kesin değerler ve ahlak kuralları tarafından düzenlenmektedir. Herkes birbirine kan ya da evlilikle bağlıdır. (I) Yoksulluğun kader sayıldığı, ölümlerin sıradan karşılandığı, mutlu olayların nadiren yaşandığı bir coğrafyadır. Dünyadan kopuktur. Öyle ki, büyük savaşın bittiğinden, hatta Mustafa Kemal’in öldüğünden bile haberleri yoktur. Bir bakıma Haymana Ovası bir adadır. Adaleti, adaletsizliği, kendi kuralları olan bir ada: “Tatar fotoğrafçı daha buralarda yokken Haymana Ovası’nda kurtlar, tilkiler ve bir boz ayı dolaşırdı. Serin duvarlı evler, uluyacakları zamanı bekleyen köpekler ve gelinlerin yalnız bıraktığı pınar, akşamları dolunaya sarınarak yatardı. Ekmek az olur, ölüm sık görülür ve aşk bazen yaralı bir su gibi kanlı akardı.” (s. 91) Tatar fotoğrafçı bu adaya zaman zaman uğrayan ve dış dünyadan haberler getiren biridir. Keza savaşın bittiğini, Mustafa Kemal’in öldüğünü de o söylemiştir. Benzer şekilde belki de Hatip Dayı’ya hediye ettiği makineyle Haymana Ovasına ilk fotoğraf makinesini sokan da Tatar fotoğrafçı olmalıdır. Tatar’ın çektiği fotoğraflar,  Hatip Dayı, İhtiyar Os, Koca İsmail, Brani Tawo ve belki de Feruzeh’in yaşamlarını etkileyecektir. Tatar fotoğrafçının, adaya gelen bir yabancı gibi, mevcut dengelerin ve düzenin sarsılmasına neden olduğunu ve onun gelmesi ile birlikte kimi durumların geri döndürülemez şekilde değiştiğini görmekteyiz. Öldürdüğü Lille’nin fotoğrafını bir sene sonra Tatar’ın elinde gören Koca İsmail’in ertesi sabah hayatını kaybetmesi gibi.

Cambridge ise, Haymana’ya, hatta o dönemin Ankara’sına kıyasla, modern şehir kavramının tüm özelliklerini taşıyan, endüstrinin ve ticaretin egemen olduğu, insanların birbirleriyle yakın duygusal ilişkilerden çok çıkara dayalı, rasyonel, hesaplı ilişkiler kurdukları, daha hızlı, rekabetçi ve dinamik bir yaşam sürdükleri bir yerdir. Bireyin yalnızlaşması, suç ve intihar vakalarının artması bu şehirleşmenin doğal sonucudur. (II) Wittgenstein’ın mezarı başındaki beyaz mantolu kadının kimsesizliği, “Ben ölüyüm artık. Hayatım bitti” (s.69) ve “Ne şiirlerimi kitap haline getirebildim ne de ölmeyi becerebildim.”(s.143) diyen Brani Tawo’nun da intihara meyil etmiş olması bu yalnızlaşmaya örnektir.

Brani Tawo’nun iki kez bisikletinin çalınması, (s.34/s.100) “Üç günlük uykusuzluktan sonra nihayet yatabildiğini, müziği biraz kısmalarını istemesine” (s.36) rağmen komşusunun bu konuda pek duyarlı olmaması, bisikletini çalan gençlerin “Siktir ülkene git!”(s.100) diye bağırması, gibi daha da çoğaltabileceğimiz birçok örnek, modern şehir hayatının kaçınılmaz gerçekleridir.

DOĞU İLE BATI’NIN USTACA BAĞLANMASI

Yazar, ustaca kullandığı ayrıntılarla kültürel ve zamansal olarak birbirinden çok uzak olan Haymana ve Cambridge’i romanın sonunda bir fermuarın kapanması gibi birbirine bağlar. Roman karakterlerinden Biranî Tawo’nun Haymana’ya ait en son anılarından biri  arkadaşları ile birlikte dinledikleri radyo tiyatrosudur. Bu ayrıntı, başlangıçta çok önemli değilmiş gibi görünse de sonunda tren istasyonunda geçen sahneyle olan paralelliği yazarın doğu ile batıyı ustaca ve yumuşak bir geçişle birbirine bağlamasına olanak verir. Sosyolojik açıdan bakıldığında tren imgesi batı ile doğu arasında köprü vazifesi görür. (Örneğin, Şark Ekspresi) Biranî Tawo’nun Haymana’da dinlediği radyo tiyatrosu bölümünü çıkardığınız zaman, romanın sonu kuşkusuz aynı tadı vermeyecektir.

Brani Tawo’nun evinin duvarında asılı olan Juliet Binochette fotoğrafı da önemli bir ayrıntıdır. Romanın sonlarına doğru fark edileceği üzere bu fotoğraf Feruzeh’e benzemektedir. Bu sayede Feruzeh karakteri okurun gözünde canlanır. “Aşırı yorum” riskini de göze alarak, belki de bu noktada doğu kültüründeki “surete aşık olma” halinden de söz edilebilir. Duvarda asılı olan o fotoğraf aylardır en ince ayrıntısına kadar aklına kazınmıştır Brani Tawo’nun. Bu suretin Feruzeh’de vücut bulması bir nevi kader olarak kabullenilmiş olabilir. Wittgenstein’ın mezarı başında beyaz mantolu kadının sorduğu “Kadere inanır mısın?” sorusuna Brani Tawo’nun verdiği “Sadece aşk konusunda” cevabı bu yorumu destekleyecektir. Kurmaca metinlerde sıkça karşılaştığımızın tersine yazar, Feruzeh ile Brani Tawo’nun aşkını anlatırken artık iyice içi boşaltılmış, alışıldık sözcüklere başvurmadan yapar bunu. İkisinin arasında filizlenip boy veren aşkı bayağılaştırmadan aktarır.

Romanın ilk cümlesi: “Benim vatanım çocukluğumdu ve ben büyüdükçe uzaklaştım ondan, uzaklaştıkça da o büyüdü içimde” ve “İnsanlar nerede ölmek istiyorsa, orası onların vatan duygusunun karşılığıdır.” (s.26) cümlelerinden daha başlangıçta Brani Tawo’nun yaşanmamış olması arzulanan bir hayatı olduğunu anlarız. Wittgenstein’ın mezarının yanına bir ölü gibi uzanıp başucunda bir mezar taşı hayal etmesi bu duygunun belki de doruk noktasıdır. (s.117) Brani’nin ifadesiyle anneannesi Kewe’den miras türküyü söylerken yakınlardan gelen keman sesi, ağıt ile requiem’i bir araya getirir.  Yani bir nevi Haymana ile Cambridge’i tekrar birbirine bağlar.

‘BEN NEREDEN GELDİM’

Romanda varoluş teması da sıkça işlenmektedir. “Çocukluğumda ‘Ben nereden geldim? diye sorardım. Annem ve yengelerim gülerdi. İnanmadığım cevaplar verirlerdi. Bazen gece yarısı uyanır, sessizliği dinlerdim. Karanlıkta yok olduğumu sanırdım. Bu dünyaya nasıl geldiğimi ölüm kadar merak ederdim”(s.122) Dayısının fotoğraf makinasını kırarak içine bakması ve bir fotoğraf makinesinin insan suretini nasıl yarattığını anlayabilirse kendi sorularına da cevap bulabileceğini düşünmesi de buna örnektir. Varoluş sorununun bir başka yansımasını, yaşadığı coğrafyaya tutunabilme, kendinin yapabilme, kendinden bir iz bırakabilmeye evrilmesinde görürüz. Bu evrilme, Kewe’nin kendi köyündeki elma ağacının çekirdeklerini şimdiki evinin önüne ekmesinden başlayıp, Brani’nin mezarlıkta Wittgenstein’ın yanına uzanarak toprağa kök saldığını hissetmesine, hikâyenin sonunda Feruzeh’in de İran’dan getireceği elma çekirdekleriyle İngiltere’de kendi kimliğine dair bir iz bırakmak istemesine kadar sürer.

Kolay okunan bir roman “Masumlar”; ancak Mevlânâ'nın, “Ben konuşurum, herkes kendi kabınca alır.” cümlesiyle ifade ettiği gibi, okuyan herkesin kendi kabınca alacağı, meraklısı için çok ilginç ayrıntılarla örülü bir roman. Bazen açıkça bazen de göndermelerle yazarın birçok düşünür ve edebiyatçıya atıfta bulunduğunu görürüz. Bu düşünür ve edebiyatçıların eserlerine vâkıf okurların, Masumlar’ı okurken çok daha fazla keyif alacağı, felsefi, edebi, sosyolojik hatta teolojik sorular soracağını tahmin etmek zor olmasa gerek.